Met een boog om de Utrechtboog

Proloog

Op zondag 12 maart 2006 werd de Utrechtboog in Amsterdam gebruik genomen. Deze 'boog' vormt de verbinding tussen de Zuidtak-spoorlijn en de lijn Amsterdam - Utrecht. Dit maakt het eindelijk mogelijk rechtstreekse treinen te rijden tussen Schiphol en de 'booming' Zuidas enerzijds, en Utrecht en het zuiden van het land anderzijds, de stoptrein over Hilversum even vergetend.

Eigenlijk had de Utrechtboog al op 11 december geopend moeten worden, maar ja, vertraging in het project. Ook speelde een heel verhaal met perrons op station Bijlmer die nog niet af waren, of beter gezegd, wel af maar niet bereikbaar.
Daags voor de opening komt in de krant dat er een sein bij de Utrechtboog is, die nogal de neiging heeft 'af te vallen'; spontaan op rood te springen. "Da's helemaal niet gevaarlijk" roept Prorail. Nee, maar hinderlijk is het wel!
Tot slot klaagt de FNV Bondgenoten dat de machinisten helemaal niet de tijd hebben gehad voor het zogenaamde 'wegleren'. Machinisten kennen de weg niet op de nieuwe boog en dat is gevaarlijk. Gewoon het spoor volgen, zou ik zeggen.

Enfin, reden genoeg dus om de twee indrukwekkende gebogen viaducten eens te berijden. Ik koos daarvoor de allereerste rit, de trein van 07:15 vanaf Schiphol. Of is het 07:13. Want het spoorboekje en de reisplanner spreken elkaar tegen. Waar de twee minuten in het verschil gebleven zijn, is voor mij een vraag zonder antwoord.

Ik arriveer op Schiphol vanuit Leiden om 06:25 per gelede NS-bus. Werkzaamheden. Deze gelede bus (uurdienst) is eigenlijk te klein voor het aantal mensen dat mee gaat. Immers, het is zaterdagavond geweest, en naar Schiphol gaan veel mensen met omvangrijke koffers. Pas over drie kwartier wordt de frequentie van de NS-bussen opgevoerd tot een strakke tien minutendienst.

De Titanic vaart uit...

De 3523, de eerste trein tussen Schiphol en Utrecht dus, bestaat uit een gele stoptreindubbeldekker. Niet bepaald materieel met Intercity-niveau wat je mag verwachten. Ik neem helemaal voorin plaats, om toch maar kans te maken op de eretitel 'eerste reiziger over de Utrechtboog'. Er is een man die nog meer naar voren zit dan ik, maar die stapt gelukkig al op Zuid/WTC uit.
Voordat we daar zijn hebben we al de eerste vertraging aan de broek. Op het moment dat we moeten vertrekken uit Schiphol schiet een stoptrein naar Weesp voorlangs. Behalve dat we daarop moeten wachten, betekent dat ook na Zuid/WTC twee minuutjes extra, want wij stoppen niet op RAI en de stopper wel. Zinniger was geweest de treinvolgorde even om te draaien, in het kader ook van 'dynamisch verkeers management', een ambitieus seinproject dat momenteel loopt in de Schipholtunnel.

Overigens stond op de vertrekborden van de stoptrein naar Weesp dat reizigers voor Utrecht in Duivendrecht dienen overstappen. Da's dus niet waar, want als ze drie minuten wachten dan kunnen ze sneller met de rechtstreeks trein vanaf de overkant van het perron. Hoog tijd dat dat aangepast wordt. Alleen jammer dat ik dat zie en niemand in de NS-organisatie.

De Intercity is goed gevuld. Dat stemt tot tevredenheid. Al veel mensen hebben deze verbinding ontdekt. Al dan niet via een reisplanner, waar zo'n snelle verbinding al gauw eruit springt.

Het treinpersoneel roept duidelijk om dat dit een nieuwe verbinding is, en dat we niet zullen stoppen op tussengelegen station. Lovenswaardig. Hoe onwaar het zou zijn, werd pas later duidelijk.

"Ik geloof dat je zometeen rechtsaf moet" grapt de conducteur tegen de machinist vlak voordat hij de cabinedeur achter zich dicht trekt, terwijl we wegrijden van Zuid/WTC. Rustig rijden we naar het oosten. Met een veel lagere snelheid dan waarvoor de hogesnelheidswissels geschikt zijn, verlaten we het 'oude' spoor en berijden de maagdelijke Utrechtboogsporen. Langzaam beklimmen we het zuidwestelijke viaduct, met 1.500 meter lengte de kortste van de twee (de boog naar Schiphol is 100 meter langer).
Het uitzicht vanaf 15 meter hoogte is redelijk spectaculair. De golfbaan beneden is dit vroege tijdstip (07:30 precies) nog verlaten, en de Arena rust in het ochtendgloren.

Als we het viaduct gepasseerd zijn, rijden we station Bijlmer binnen. Dit station, dat een gigantische verbouwing ondergaat, is nog niet in gebruik voor de Utrechtboogtreinen. Maar toch, de remmen slaan aan, en we minderen steeds meer vaart. Langs het perron. En toen stonden we stil.

Tot zo ver en niet verder

Daar ik vlak achter de cabine zit, kan ik een deel van de gesprekken van de machinist met de railverkeersleiding volgen. Een wissel wil niet om. Probleem-probleem. Na tien minuten valt het besluit: we gaan terug. De eerste reizigerstrein over de Utrechtboog kan niet naar Utrecht. Bij deze is voor mij de Utrechtboog om gedoopt tot Bijlmerboog. Bekt toch veel lekkerder?

Hoe vaak maakt u mee dat de stofzuigerverkoper bij u aan de deur, pas op uw stoepje merkt dat zijn verkoopwaar niet goed werkt? Precies, ik bedoel maar. Dat zuigt!

Het treinteam loopt binnendoor naar de andere cabine. Ik wijs de conducteur er op dat zijn omroep in de cabine in de rest van de trein niet te horen is, waarschijnlijk omdat de machinist de trein al uit had gezet. De conducteur is zo vakkundig dit even later te herstellen met duidelijke informatie, en excuses te bieden. Prima!

En om vijf voor acht in de heldere ochtend van de heugelijke ingebruikname van de prestigieuze Utrechtboog, druipt deze Maiden Voyage beteuterd af om terug te keren naar het vorige station. Een wisselstoring, het kan zo simpel zijn.

We worden verzocht op Zuid/WTC over te stappen naar Duivendrecht, en daar de IC naar Utrecht te pakken. Wonderwel loopt dit als gesmeerd. Trein naar Amersfoort komt binnen aan de overkant van het perron, we gaan met zijn allen mee, en ook in Duivendrecht hoeven we maar twee minuten te wachten. Overigens wordt op Duivendrecht nog een zakkenroller gespot door een GVB-medewerkster. Dit geeft nog even wat tumult, al krijg ik het fijne niet mee.

Let maar niet op het omroepbericht

De treinrit naar Utrecht gaat naar behoren. In Utrecht wacht ik de tegentrein af naar Schiphol. Er wordt -zoals te verwachten- omgeroepen dat deze niet zal rijden. Wederom omreizen via Duivendrecht. Ik gebruik de tijd om rond te kijken op het bekende station van Utrecht, echter nu zonder zelf gehaast en onderweg te zijn.
Er zijn vandaag veel werkzaamheden in het land. Leiden, Den Bosch en Enschede zijn vandaag niet te bereiken zonder aanpassingen. Opvallend is dat alle vertrekborden, waaronder ook het grote in de hal, hier geen enkele rekening mee houdt. De trein naar Leiden staat er gewoon op, ook al rijdt 'ie toch echt niet verder dan Woerden. Zelfs geen opmerking van 'let op omroepbericht'. Zo worden reizigers natuurlijk lekker op het verkeerde been gezet. "Gaat deze naar Leiden?" vraagt de ene onwetende reiziger aan de andere.

In de hal van Utrecht staat een proefopstelling van NS met daarin banken die in de nieuwe Sprinter'formule' geplaatst kunnen worden. Reizigers mogen de banken testen. Prima, maar mijn mening verkondigden kan niet. Geen formulieren of iemand van NS aan wie ik mijn zo dringende opinie kwijt kan. Welnu, bij deze: de beenruimte is prima. Een prima trendbreuk vergelijken met al het vernieuwde materieel waar men als low-budgetvliegmaatschappijen zoveel mogelijk banken in een coupé heeft geperst.
Waar ik minder over te spreken zijn de banken zelf. De keuze lijkt uit zacht én krap, of hard en wat ruimer in de breedte. De harde banken zijn veel te kort in de diepte. En de banken staan te dicht tegen de wand.

De toiletten op Utrecht zijn dicht. Mocht je toch proberen langs de poortjes te komen met de defecte geldwisselautomaat, dan stuit je onherroepelijk tegen de onwrikbaar gesloten rolluiken. Men wordt verwezen naar het invalidentoilet, waarvan er twee zijn aan de Jaarbeurszijde. Eveneens allebei defect. Of dat nou slim is op de vroege ochtend van zondag, wanneer er nogal eens mensen rondlopen die wat gedronken hebben?
NS-bussen naar Den Bosch en Geldermalsen vertrekken vanaf uitgang Jaarbeursplein. Dit lijkt gesmeerd te gaan. Overigens staat op het busplein een werkend openbaar toilet tegen een prijs die een factor 2,5 lager ligt dan die bij de spoorwegen. Zó kan het dus ook!

Met de bus over Alphen

Ik heb de hoop op een retourtrein naar Schiphol opgegeven. Ik ga terug naar Leiden, en werp me in de leeuwenkuil door via Alphen te rijden, met busvervoer tussen Woerden en Alphen.
De trein komt te laat voorrijden. De oorzaak is even daarvoor zichtbaar, een lange sleep van 40 ertswagons dendert door het Utrechtse hoofdstation vanuit de richting waar mijn trein ook vandaan moet komen. Helaas komt daar na het voltooien van de ingrijpende verdubbelingswerkzaamheden tussen Woerden en Utrecht geen einde aan. Het is een publiek geheim dat de brug over het Amsterdam Rijnkanaal vooralsnog tweesporig blijft. Al het treinverkeer zal daar moeten gaan ritsen om Utrecht binnen te komen of te verlaten. Het Utrechts muizengaatje.

Het treinritje loopt verder zonder bijzonderheden. Of moet ik gaan mieren over de conducteur die van te voren niet meldt dat reizigers naar Leiden beter over Den Haag kunnen reizen? En dat bij het binnenrijden van Woerden omgeroepen wordt dat vanaf Bodegraven de trein weer rijdt? Fout! Lezen die gasten dan nooit gewoon eventjes zo'n werkzaamhedenfoldertje?

De aansluiting op de bus is goed geregeld, alhoewel aan de krappe kant. Er is een snelbus naar Alphen a/d Rijn en een stopbus via Bodegraven. Ik kies voor de langzame. De rit gaat voorspoedig en zonder opmerkelijkheden. Onderweg hebben we goed zicht op de treinbaan. Ik tel welgeteld één spoorkraan die een wagon voor zch uit duwt. Dit zijn dus die werkzaamheden.

In Alphen staat een trein klaar voor het korte ritje naar Leiden. Deze pendelt vandaag de hele tijd op dit korte stukje. Toch kiest de NS ervoor om de trein te laten stoppen vanaf het onhandige middenperron, terwijl het spoor voor het stationsgebouw vele malen makkelijker te bereiken is. Waarom toch?

We hebben een behouden aankomst op Leiden. Het is er ondertussen een stuk drukker dan vanochtend om kwart voor zes. Met een blik op de NS-bus die zo geparkeerd staat dat het hele reguliere busverkeer in de war wordt gegooid, verlaat ik het strijdtoneel.

Maarten Batenburg, 12 maart 2006

Stremming Utrechtboog
De eerste dag dat het treinverkeer gebruik kon maken van de Utrechtboog is volgens spoorbeheerder ProRail 'verre van vlekkeloos' verlopen. Om 07.30 uur zorgde een wisselstoring tussen Amsterdam Zuid en Amsterdam Bijlmer ruim drie uur voor een vertraging van vijftien minuten.
Vanaf 15.00 uur is er opnieuw een wisselstoring op het traject met een kwartier vertraging tot gevolg.
Bron: Nieuws.nl van 12 maart 2006