Scandinavië 2009 - Inlandsbanan 3
Arvidsjaur - [...]
Arvidsjaur
We worden door de hoteleigenaresse naar het station gebracht. Het miezert wat en we wachten in de Väntsal, juist: de wachtzaal. Een vrouwtje komt even na ons de zaal binnen en meldt dat, mochten wij geïnteresseerd zijn in koffie of thee, zij verderop in haar winkeltje een en ander te bieden heeft. De nederigheid waar ze dit doet, en de commerciële treurnis van nauwelijks klandizie, is vertederend. Maar ook zonder deze emotie besluiten we tot het kopen van perensap en twee chocoballen (die me erg doen denken aan een hap Choba-chocoladeboter).
De wachtzaal hangt trouwens vol met oude krantenknipsels over de Inlandsbanan. Samen met het nogal authentieke interieur doet deze zaal heerlijk oubollig aan.
De trein komt aan. Enkele mensen stappen uit om in Arvidsjaur de reis te breken, net zoals wij deden. Er zijn enkele lui met muziekinstrumenten. Later leren we dat zij deel uitmaken van een cultureel minifestijn rondom de Inlandsbanan.
Als we vertrekken rijden we terug in de richting waar de trein vandaan kwam, Arvidsjaur is functioneel gezien een kopstation. Wij hebben plaatsgenomen rechts-voorin in de voorste van de twee stellen.
Het lijkt er op dat boven Arvidsjaur niet zo hard gereden wordt. Eerder 70 dan 80 a 85. Ongeveer twintig minuten na vertrek uit Arvidsjaur vallen mij de zeer korte spoorstaven op: het kedeng-kedenk volgt zich nu erg snel op. Ik merk nog op tegen Thinkie, dat dat meestal duidt op oude spoorstaven. Die konden nog met de hand gelegd worden.
Geheel uit het niets gaat er een heftige klap door de trein, direct gevolgd door een hoop gebonk en getril. De trein mindert vaart.
De gedachte van alweer een aanrijding met een rendier komt eigenlijk niet in mij op. Deze klap is zo plotseling en zo heftig, dat hier maar een conclusie mogelijk is:
We ontsporen...
De trein mindert aanzienlijk vaart maar het duurt toch nog een aardige tijd voordat we stil staan. Het is een erg hobbelige rit omdat we met de wielen voelbaar over de dwarsliggers rijden. Nog tijdens deze exercitie schuif ik het raam open en maak enkele foto’s.Zodra we stil staan ontstaat er enig tumult, hetzij beheerst. De machinist komt uit zijn cabine en roept een en ander in het Zweeds naar de hostess. Ik kijk nogmaals uit het raam. Ik zie wittegrijze rook vanonder de trein komen. Terugkijkend, vond ik dat ook het enige beangstigende aan de situatie. Ik meld het luidkeels aan de machinist. Hij kijkt, antwoord wat in het Zweeds, nauwelijks bezorgd om de rook. Waarschijnlijk is het stof of zijn het de oververhitte remmen.
Vlug voert de machinist in de cabine enkele gesprekken met de verkeerscentrale. Het moet een rare boodschap zijn: "Hee zeg, tja, we zijn ontspoord."
De trein staat nog rechtop, nauwelijks merkzaam schuin gekanteld. Iedereen is in orde, niemand gewond. De sfeer is er al gauw een van: 'Gôh, wat maken wij nou weer mee?'
We staan stil midden in het bos, met niets dan bomen in het zicht, uitgezonderd de spoorbaan die zich aan beide zijden tot de horizon uitstrekt. Omdat er niks anders te doen is, stappen we maar uit. Eerder tijdens deze reis werd daar immers ook niet moeilijk over gedaan. Ik loop van de voorkant van de trein naar achteren. Nu krijgen wij -treinpersoneel en reizigers- de kans op de schade te bekijken. Die is aan de trein beperkt, maar aan de spoorbaan aanzienlijk.
De trein bestaat zoals gebruikelijk uit twee motorrijtuigen, met elk twee draaistellen met elk twee assen. Van het voorste rijtuig is alleen de derde as naast de rails gekomen, van het tweede rijtuig de derde en de vierde. Drie van de acht assen naast de rails. Omdat de achterkant van het laatste rijtuig nu lager staat, is de achterste baanschuiver deels verbogen. Tot slot missen enkele remblokken.
De spoorbaan is er slecht aan toe. Over de gehele lengte van het ontspoorpunt tot aan de trein, ongeveer 300 meter, zijn alle houten dwarsliggers gebroken. Hier en daar missen wat bevestigingsbouten of -pennen.
Meer in de buurt van het ontspoorpunt is de schade wat groter. De dwarsliggers zijn zwaarder beschadigd. Er mist een stuk rail van ongeveer vijf meter. De missende spoorstaaf is in ongeveer vier of vijf stukken gebroken en ligt hier en daar verspreid. Eén stuk ligt zeker twintig meter ver.
De machinist sjouwt even later met een stopbord terug richting Arvidsjaur. Als een eenzame comboy loopt hij richting horizon, om op voldoende afstand van de trein het stopbord te plaatsen.
Ik maak wat overzichtsfoto’s vanuit een jachthut op palen nabij de trein. Als de machinist terug is, legt hij in gebrekkig Engels uit dat dit zijn eerste keer is in 37 jaar dat dit hem overkomt. Als ik vraag wat er nou precies gebeurd is, vertelt hij dat de rail gewoon pleitte was.
Improvisatie
Mijn vrouw en ik bedenken wat nu. We zitten hier behoorlijk ver van de bewoonde wereld. Samen met de schade aan het spoor denken we daarmee drie implicaties te kunnen destilleren:1) Het zal lang duren voordat we hier wegkomen.
2) Het zal lang duren voordat het spoor weer gemaakt is.
3) Het vervangende vervoer zal per bus zijn.
Het eerste is niet erg. Het tweede in combinatie met de derde betekent samen met het feit dat Thinkie niet tegen lange busritten kan, dat het noorden de komende dagen voor ons niet bereikbaar zal zijn.
Een paar dagen later alsnog doorreizen naar het noorden heeft wenig zin, want daar hadden we toch al niet te veel dagen gepland, dus dan blijft er weinig over. Bovendien is het binnenkort Middernachtzon-feest, en dan rijdt de Inlandsbanan niet. Dat beperkt behoorlijk onze flexibiliteit. Dat betekent afzakken naar het zuiden. Wat nou, filosoferen we, als we in Östersund de trein pakken naar het westen, richting Trondheim. Het idee vestigt zich snel in onze gedachten, maar eerst moeten we de acute dingen regelen.
We leggen de situatie voor aan de hostess. Al hoewel zij verwacht dat Inlandsbanan morgen weer gewoon rijdt, wil zij wel regelen dat de eeste nacht in ons hotel in Gällivare wordt geannuleerd. Een Zweed kan nou eenmaal beter aan het hotel uitleggen in wat voor een rare situatie zitten dan wijzelf. Ook verzoeken we dat we mee terug mogen naar Arvidsjaur, in plaats van die bus naar Gällivare. Het loopt via het hoofdkantoor, maar een en ander is snel geregeld.
Eigenlijk precies op het moment dat ik het Lange Wachten wil aanvaarden, verschijnt de reddingstrein vanuit Arvidsjaur aan de horizon. Dat hebben ze snel geregeld! Op enige afstand van het ontspoorpunt blijf hij staan. Monter pakt iedereen zijn/haar spullen en loopt langs de gemolesteerde spoorbaan richting het treintje. Met enige moeite sleur ik onze zware bagage richting trein. Pas als we dichterbij zijn, zien we wat het is. Het is een schattig oranje museumstel.
Het interieur van het motorrijtuigje blijkt klassiek. Diepe gestoffeerde banken, een indringende dieselgeur die afkomstig is van het motoblok midden in een van de cabine’s. In de cabine ligt een dienstbriefje waarop is aangekruist: 'rijden voor hulpbehoevende trein'. Op een tafeltje ligt een vergeeld exemplaar van het Inlandsbanan-reismagazine uit 2003, welke op mysterieuze wijze in onze handbagage verdwijnt.
Als iedereen ingestapt is, ook de treinmachinist die zijn ontspoorde trein achterlaat in de rimboe, rijden we weg. Het treintje hobbelt heerlijk zacht over het spoor. De trein heeft een schakelbak als een oude bus. We komen niet heel ver want er wordt even gestopt om het stopbordje terug te plaatsen op het spoor. Daarna verder, maar niet heel ver. Na een paar minuten wordt er gestopt bij een overweg, waar een touringcar de autoweg verspert. Het vervangende vervoer naar Gällivare. Nagenoeg iedereen stapt over behalve een echtpaar en wij. Er wordt ons medegedeeld dat we weliswaar terug gaan naar Arvidsjaur, maar dat we eerst nog even teruggaan naar de ontspoorplek. Onderweg pikken we een paar spoorwerkers op, die vanaf de overweg alvast waren gaan lopen. Het is opvallend hoe snel dat hier georganiseerd wordt!
Eenmaal terug wordt er ongeveer drie kwartier rondgesnuffeld door de werklui. Ze lijken vooral geïnteresseerd in de gebroken spoorstaaf. Ik zelf keek met verwondering naar de opdruk op de spoorstaven. Bochum 1886. Oude spoorstaafjes. Maar vreemd genoeg zijn de spoorstaven ouder dan de spoorlijn. Dus of de spoorstaven hebben twintig jaar in de opslag gelegen, of ze zijn tweedehandjes van genomen van een andere spoorlijn.
Als we weer teruggaan naar het zuiden worden we afgezet bij de eerdergenoemde overweg. Ons wordt gevraagd mee te rijden met de spoorwerkers terug naar Arvidsjaur. We gooien onze baggage tussen de werktuigen achterin een busje, en we vertrekken.
Ook het andere echtpaar, blijkt te bestaan uit treinliefhebbers. Ze hebben hun eigen vervoer echter in Arvidsjaur staan. Het onderhoudspersoneel blijkt aardig genoeg om ons even voor de deur van ons hotel af te zetten. Tijdens de rit begrijpen we van de spoorwerkers dat zij een stuk pessimistischer zijn dan de hostess als het gaat om de hersteltijd van het spoor. Het ligt aan hoeveel collega's ze kunnen optrommelen.
Eenmaal terug in het hotel, dat we telefonisch al hadden geïnformeerd dat we graag nog een nachtje wilden bijboeken, bellen we familie en vrienden om de situatie uit te leggen.
Terugkijkend
In de media verschijnen later enkele berichten over de ontsporing. De oorzaak wordt gelegd bij een defect aan het spoor. Inlandsbanan ziet het belang van het al eerder geplande project om de aslast op het traject te verhogen, lees spoorvernieuwing, nogmaals benadrukt. Het traject was al jaren het slechts van de hele Inlandsbanan.
We hebben wellicht geluk gehad dat van beide motorrijtuigen, steeds de assen van het achterste draaistel zijn ontspoord. Zodoende blijft de bak van de trein nog gewoon volgend aan de leidende wielen die nog steeds over de rails gaan. Mochten de voorste assen naast de rails gekomen zijn, dan hadden we kans gehad dat die hun eigen route gingen zoeken. Wellicht het talud af.
Later lezen we in de Laplandse media dat er door de ontsporing ook een kleine hoeveelheid glycerine-vloeistof gelekt is, wat door de hulpdiensten opgeruimd is.
Achteraf gezien valt me vooral op hoe relaxt de hele gang van zaken is verlopen. Zeker in vergelijking met Nederland. Toegegeven, deze ontsporing kan je nauwelijks ernstig noemen. Maar in Nederland zou in een dergelijk geval eerst de spanning van de bovenleiding gehaald moeten worden, iedereen zou pas na uren in onzekerheid afwachten, mogen uitstappen, iedereen via één deur en vervolgens, strikt via het schouwpad, onder begeleiding naar een veilige plek worden geloodsd. Ik vraag me wel eens af, of we daarin niet wat zijn doorgeschoten. Iedereen handelde na deze ontsporing veilig en verantwoord, wat aantoont dat mensen dit deze verantwoordelijkheid best kunnen dragen. Vergeet ik nog de hulpverleners die louter met zwaailichten en groot materieel uit rukken? Met dat in het achterhoofd, is het ook wel eens fijn om lekker in alle rust te ontsporen zonder poeha.
Busreis
De dag er na zakken we af naar het zuiden. Omdat er geen trein vanuit het noorden naar het zuiden gaat -het materieel dat die rit had moeten rijden is hetzelfde als gisteren ontspoorde-, wordt een vervangende bus ingezet. We wisten dit van te voren aan gezien we hebben gebeld met het kantoor van Inlandsbanan in Östersund. Ook hebben ze enkele malen met een laatste update ons gebeld. Een erg pro-actieve houding.Op weg naar het station treft een hagelbui ons. In luttele minuten zijn we compleet doorweekt. Dampend van het vocht nemen we plaats in de bus.
Tijdens de rit van ongeveer tachtig minuten trapt de chauffeur tweemaal op de rem voor overstekende dieren. Het lijkt me een erg inspannende baan om hier buschauffeur te zijn, constant alert op wild.
De busrit eindigt in Sorsele. Zoals we eerder opgemerkt hadden, kruisen hier de treinen vanuit noord en zuid elkaar. Iedereen die wat weet van dienstregelingen kan je vertellen dat dat een perfecte plek
is om bus en trein op elkaar te laten aansluiten. De trein vanuit het zuiden bestaat uit twee rijtuigen en wordt bij deze gelegenheid gesplitst, waarbij beide delen hun eigen weg gaan.
Na een kort bezoek aan het goed verzorgde maar helaas geheel Zweedstalige museumpje, stappen we in te zuidgaande trein tot aan Vilhelmina.
Een paar dagen later hebben we onze laatste Inlandsbanan-rit naar Östersund. Deze reizen verlopen verder niet-noemenswaardig, dus schitterend.
Bij aankomst in Östersund zit ons Inlandsbanan-avontuur er op. Ondanks dat we het noordelijk eindpunt niet hebben gehaald en niet de Noordpoolcirkel hebben overschreden, voelt het goed zo. Het Inlandsbanan-boek kan dicht voor deze vakantie. We hebben nogal een reis achter de rug. Een treinreiservaring die we niet zelf evenaard zullen zien. Een treinreis die indruk op ons heeft gemaakt door de practhige natuur en de bijzondere gebeurtenissen. Prima verzorgd en toch midden in de wildernis. As close as one can get to adventure in Europe.
Foto's Östersund en omgeving
