Scandinavië 2009 - Inlandsbanan 2
Östersund - Arvidsjaur
12 Juni: tijd voor etappe twee van de Inlandsbanan. We gaan vanuit Östersund naar Arvidsjaur; een rit van 07:15 tot 15:40. Of om presentator Nick Crane van de fenomenale «BBC-serie Coast» te citeren: The next leg on our epic journey.
De trein bestaat nu uit twee motorrijtuigen, de normale lengte voor de Inlandsbanan. Toch wordt iedereen verzocht in het eerste rijtuig plaats te nemen, zodat het voor de twee hostessen makkelijker te behappen is. Het ene stel heeft dezelfde inrichting als we tegenkwamen tijdens de eerste etape, het tweede rijtuig is wat recenter gemoderniseerd, maar oogt qua inrichting wat spartaanser. Ook aan de buitenkant is er verschil te zien, het ene rijtuig heeft wat meer een 'kuif' als bestemmingsaanduiding dan de ander. De achterliggende oorzaak is natuurlijk dat deze wagens hier-en-daar opgekochte tweedehandjes zijn, en de verschillende vorige eigenaren hebben de rijtuigen verschillend geüpdatet.
Deze trein vertrekt vanaf het centraal station via Östersund Västra naar het noorden. Even daarvoor vertrekt de trein vanaf Västra via centraal naar het zuiden, Mora. Mijn vermoeden dat dat voor reizigers op het weststation wel eens erg verwarrend kon zijn, wordt bewaarheid. In de andere trein zijn reizigers ingestapt die eigenlijk naar het noorden willen. Bij een kleine maatschappij als de Inlandsbanan is dat dan snel geregeld. Onze trein wordt opgebeld vanuit de andere trein, en wij keren terug naar Östersund Centraal. Daar stappen de verloren zielen in, en we gaan andermaal, maar wel compleet, alsnog naar het noorden. Het hele uitwisselingsgebeuren heeft ons bij elkaar slechts tien minuten vertraging opgeleverd.
Met ons reist een vriendelijke oude Noor. Hij vertelt hoe hij vanuit Oslo naar het noorden reist, om daar richting Noorwegen te wandelen. Hij heeft zijn reis al jaren voorbereid. Met liefde laat hij zijn versleten wandelkaart zien. Het heeft iets dappers en hartverwarmends.
We zijn pas enkele kwartieren voorbij Östersund als de trein plotseling fors remt en toetert. Onder de trein klinken er rattelende geluiden alsof er dingen breken. Ik begrijp meteen dat we over iets heen zijn gereden. Wellicht takken of een steen? Ik schuif het raam open en kijk naar achter. Ik schrik: op de rails achter ons ligt twee hoopjes vacht: een aan de buitenzijde van het spoor, de andere tussen de rails. De trein rijdt door; eerst langzaam, daarna toch maar rationeel terug naar de normale snelheid.
Ik ben duidelijk een stadsjongen, een watje zo gezegd, die weinig dierenleed gewend is. We zijn hiervan onder de indruk. Een mens onder de trein, wat in Nederland helaas toch nog vaak voorkomt, is natuurlijk veel erger. Maar een onschuldig dier aanrijden, wat toch ook maar zijn natuur volgt, hakt er bij ons wel in.
Op zich ben ik verbaasd dat het dier onder de trein kon komen. Zoals elke Scandinavische trein heeft ook de Inlandsbanan een aanzienlijke baanschuiver, ook wel sneeuwschuiver of koeienvanger genaamd.
Bij de volgende maaltijdstop blijkt dat de voorkant van de trein er goed vanaf is gekomen, maar dat met name de onderkant van de tweede wagen aanzienlijke rode vlekken heeft opgelopen, compleet met vastgekleefde vachtharen. Het maakt me enigszins onpasselijk. Ik versnel mijn pas richting het voormalige stationsgebouw waar een oud vrouwtje een minuscuul souvenirwinkeltje beheerd. Het is alleen open als de Inlandsbanan-trein langs komt. Voornaamste artikelen zijn de zelfgebreide truien. Onder een partytent buiten staat de koffie klaar in thermosflessen.
In het plaatsje Sorsele nemen we afscheid van de Noor, hier overnacht hij. Ook is er een Inlandsbanan-museumpje waar we geen tijd voor nemen: dat willen we doen tijdens de terugreis.
In Sorsele ontmoeten de treinen uit het noorden en zuiden elkaar, een weetje dat we later onverwacht goed kunnen gebruiken. De treinen rijden door; alleen het personeel wisselt zodat men nog dezelfde dag terugkeert in de vertrekplaats zonder hotelkosten.
We praten wat met een Duitser die onderweg is ingestapt. De man vertelt hoe hij de nacht ervoor in de open lucht geslapen heeft op een oude stoomlocomotief in Vilhelmina. Hij is op weg naar Jokkmokk alwaar hij zijn inline-skates zal ombinden voor de trip naar de Noordkaap. Op dezelfde modaliteit zal hij dan terug naar Duitsland reizen. Een bijzondere reis die past bij dit bijzondere personage. We bieden hem aan enkele foto’s van de oude stoomloc toe te mailen. Haast je niet, meldt hij, ik ben pas op zijn vroegst in oktober terug in Duitsland.
Een ongeluk komt nooit alleen
Er zijn weer uren en vele kilometers achter ons als de steward omroept dat er een kudde rendieren voor de trein loopt en dat we vooral even moeten kijken. Helaas, de boodschap vervliegt in het gelijktijdige tumult van hard remmen en getoeter. De blijde boodschap wordt omgevormd in een macabere. Ditmaal geen dieren onder de trein, maar wel tegen de voorkant. Ik kijk uit het raam en zie veel dieren nog net wegrennen. Een jonkie krijgt van de trein een fikse gooi zijwaarts, maar ik zie gelukkig nog net hoe het dier overeind krabbelt en beduusd het talud af strompeld.Ditmaal stoppen we. Veel reizigers hangen uit het raam om wat te zien van de slachtpartij die we achter ons.
De machinist komt uit zijn cabine en loopt naar achteren. Van de steward krijgt hij in het achterste balkon uit de EHBO-kist een hakbijl aangereikt. De machinist stapt uit en loopt over het spoor terug naar de plek van de botsing. De steward legt aan reizigers uit waarom we stil staan en wat de machinist gaat doen, maar het laat weinig te raden over.
Niet- of lichtgewonden dieren zijn uit zichzelf al weggerend, en voor dode dieren valt niks meer te doen. De machinist moet zich er van vergewissen dat er geen dieren pijn lijden. Of concreet: gewonde dieren die nog op het spoortalud liggen, moeten met een ferme slag met de handbijl afgemaakt worden. Het beeld van de machinist die in de verte met bijl in de hand het spoor terugloopt richting de liggende dieren, zal ik niet gauw vergeten. Een paar minuten later is hij terug. Hij vertelt niet direct wat de score ditmaal is, en of hij nog dieren heeft moeten afmaken. Maar hij gaat eerst met stevige pas richting het toilet om zijn handen te wassen. Later horen we in totaal vier rendieren gedood hebben. Als we wegrijden, dwarrelen nog steeds de vachtharen langs de ramen.
De steward vertelde toevalligerwijs ongeveer vijf minuten voor het ongeval dat van elke gedood dier het oormerk genoteerd moet worden voor de schadevergoeding aan de eigenaar. De dieren lopen welis waar vrij rond, maar zijn wel eigendom van iemand. Ook vertelde hij dat het ergste ongeluk een aanrijding betrof met 54 dieren. De hulptrein die vervolgens moest komen helpen, reed er vervolgens nog 50 aan.
Na deze crash, verricht de steward op subtiele, professionele wijze nazorg door vragen van passagiers te beantwoorden en met iedereen een praatje te maken. Wij krijgen op onze vragen te horen dat aanrijdingen niet dagelijks, maar toch wel wekelijks voorkomen. Vijf op een dag, zoals bij ons, is wel uitzonderlijk.
We stappen uiteindelijk uit in Arvidsjaur, een niet al te grote en niet al te kleine plaats. De trein maakt hier kop richting het noorden. Er is wel een spoortje dat rechtuit gaat, richting de oostkust van Zweden, maar dat wordt voornamelijk gebruikt voor spoorfietsen. Ook staat in Arvidsjaur een stoomtrein voor speciale zomeravondritten inclusief barbecue, en wat ander museummaterieel. De machinist gebruikt de tijd op het station om een soort hogeluchtdrukspuit te maken, welke hij aansluit op een luchtleiding aan de kop van de trein. Hiermee spuit hij op enkele plekken de trein schoon.
