De 'beruchtste' trein van Nederland

In Nederland zijn een aantal spoorlijnen die berucht zijn om het gebrek aan veiligheid. De Hoekse lijn (Rotterdam - Hoek van Holland), de Zaanse lijn (Amsterdam - Zaandam - Alkmaar/Enkhuizen), de Flevolijn (Amsterdam - Lelystad) en de Zoetermeer Stadslijn. Deze laatste lijn verbindt mijn woonplaats met Den Haag.
De Zoetermeer Stadslijn is de laatste tijd erg in het nieuws geweest. Het begon in 2002, toen de al langer aan de gang zijnde criminaliteit, ellende, vernielingen en intimidatie compleet uit de hand liep. Het dieptepunt was de zware mishandeling van een broer en zus op 18 oktober 2002. Ze overleefden ternauwernood een aanval van een groep losgeslagen jongeren.
Voor de politie aanleiding om keihard terug te slaan. De maanden daarop heerste zero-tolerance. Met het 'anti-hufterbeleid' werd niks meer gedoogd. Een appelmesje bij je? Opgepakt. Met een voet op de bank voor je? Boete. Valse naam opgeven als je geen of ongeldig treinkaartje bij je hebt? Mee naar het bureau. In één maand werden 1872 (!) processen-verbaal uitgeschreven. Meer informatie hierover op onder nieuws op mijn site.

Al dit gedoe gebeurt natuurlijk vooral ’s avonds en in het weekend. 'Nadeel' van de Stadslijn is dat de lijn ’s nachts tot laat onverminderd vaak doorrijdt. Dat betekent dat controleploegen en politie in principe vier treinen moeten bemensen.
De laatste Sprinter vertrekt door de weeks om 00:40 vanaf Den Haag Centraal (aankomst aldaar: 01:34). Op vrijdag- en zaterdagavond is dat 01:10 (aankomst 02:04). Een erg luxe bediening, maar nodigt dus uit tot sociale problemen.
Alleen in de zaterdagnacht rijdt de Nachtsprinter. Vertrek om 03:34, aankomst 04:18. Een beruchte trein met veel uitgaanspubliek dat dronken of stoned is.

Kortom, genoeg redenen om deze trein eens te nemen.

Zoetermeer 02:08 23 mei 2004

Ik verlaat mijn huis. Het is donker en stil op straat. Met de fiets begeef ik mij naar Leidschenveen om daar de nachtbus te nemen naar Den Haag. Op station Seghwaert koop ik alvast een kaartje. Let op de tijd -02:17- bij de verkooppuntcode linksonderin.

» Het treinkaartje

Door het donkere Westerpark fiets ik naar de A12. Ik zoek de creepy paadjes uit: je moet natuurlijk wel in de stemming komen voor een avondje actie. Ik ga over een fietspad, waarop anderhalf jaar geleden een lijk werd gevonden. In de ochtend, een vermoorde drugsdealer. Laat ik daar nou net die avond ervoor, laat, gewandeld hebben. Weet ik zeker dat hij er niet al lag? (en nee: "I didn’t do it")

Bij de Roeleveenseweg bij Leidschenveen heb ik een mooi zicht op de skyline van Den Haag. Met de hoge torens in het centrum en het Beatrixkwartier met hun rode lichten, geeft dit best een metropolitaans karakter. Een actief zakenleven enzo. Maar dat zal wel niet zo zijn. Nederlandse bedrijfsterreinen hebben nogal de neiging compleet leeg te stromen na 18:00.

Ik zet mijn fiets bij bushalte Houtkade.

Leidschenveen 02:50 23 mei 2004

De nachtbus is precies tien minuten te vroeg. Nogal slordig. Ik had niet veel later moeten zijn. Ik koop een kaartje bij de chauffeur (2,60 euro. normale kaartjes niet geldig). Ik zoek een plekje uit. Geen enkele stoel is bezet; maakt dat de keuze nou makkelijker of moeilijker?

» Het buskaartje. Let op de stempel!

Over de Zoetermeerse Rijweg gaan we naar de A4, Prins Clausplein en de Utrechtse baan naar het centrum van Den Haag.
De rijstijl van de chauffeur en de doorstroming op dit moment verklaart een-en-ander over de te vroege aankomst daarnet. Op de tijd dat we eigenlijk vanaf Leidschenveen Houtkade moesten vertrekken, draaien we vanaf de Schedeldoekshaven het Spui in Den Haag op (rijtijd Houtkade - Spui was dus 10 minuten). De Schedeldoekshaven zelf deden 'we' in ongeveer 10 seconden, de snelheid schat ik in op 70 à 80 kilometer per uur.

Bij de Asta staan de taxi’s op de trambaan, wachtend op klanten. Wij rijden in verband met spoorwerkzaamheden door naar de Kneuterdijk, waar pas de eerste mogelijkheid is om te keren. Ik groet de chauffeur, stap uit, en pak mijn fototoestel om de bus op de foto te zetten. De chauffeur loopt door de bus voor een korte inspectie van het achtergelaten vuil of beschadigingen. Zorgzaam.

Via het Binnenhof loop ik naar het Centraal. Het is een bewolkte nacht. Maar er zijn laaghangende verlichte wolken, en donkere massieve wolken. Dat geeft een duister indrukwekkend beeld, zwarte wolken die zich boven de torens samenpakken. Het miezert licht. Onheilspeilend zonder dreigend te zijn.

Op het Plein heerst nog een gezellige drukte, al zijn de café's aan het afbouwen. Ik neem een steegje naar de Kalvermarkt, om vervolgens via de Turfmarkt onder het ministerie van VROM door te lopen.

’s Nachts is er maar een ingang van het Centraal in gebruik, aan de voorzijde op het Wilheminaplein. Leuk voor de reizigers die met de nachtbus van/naar het station komen, deze stopt namelijk gewoon boven op het platform, zodat je een hele tocht moet maken naar de treinen.
Bij de ingang, die bij de taxi’s, staan drie beveiligingsbeambten. In de hal zelf is het natuurlijk rustig. De talrijke zwervers worden tegenwoordig verjaagd, waarvan ik overigens getuige ben: Warrige man, goed gekleed, met plastic tasje gaat zitten, wordt benaderd door beveiligingsbeambte:

• "Hallo meneer, gaat u naar huis?"
• "Jajaja"
• "Komt u dan mee? Dan brengen we u met de auto"
• "Ja, ik heb al een treinkaart?"
• "Mijn vriend heeft buiten de auto al klaar staan."
• "O mooi. Dat gaat wel zo snel"

Het Nachtnet komt aan. Eerst die naar Leide, Schiphol, Amsterdam en Utrecht, daarna die naar Delft en Rotterdam. Er is toegangscontrole. Anders dan gebruikelijk, bestaat de trein uit een IRM (sneltrein-dubbeldekker), in plaats van ICM (Koploper).

Ik reis simpel vandaag, geen tas enzo. "We must travel light and swift" zou de blonde hoofdrolspeler uit een recente epische filmtrilogie zeggen. Toch weet ik zonder op te vallen een paar foto’s te maken van de treinen op het perron. Ik voel me weliswaar niet snel bedreigd, maar om nou uitgebreid met een fotocamera te gaan poseren tegenover dronken lui, nee. Je moet een&ander ook niet gaan uitlokken.
Op spoor negen -de thuishaven van de Zoetermeer Stadslijn- staan drie Sprinterstellen, waarvan de voorste ontkoppeld is van de andere twee. De 2025 heeft vandaag de twijfelachtige eer de Nachtsprinter te mogen zijn. Bij de introductie van de Nachtsprinter, was de 2008 uitgedost met koeienkoppen en de tekst 'Cows don’t dance'. Wat daarmee bedoeld werd, is me nooit helemaal duidelijk geworden.

Er is al heel wat publiek op het perron. Luidruchtige jongeren, maar ook oudere negers die wazig rondkijken. Uitgaanspubliek, of volgiet-publiek.

Den Haag Centraal 03:30 23 mei 2004

Het treinpersoneel komt aangelopen. Twee vrouwelijke en drie mannelijke conducteurs. Breedgeschouderd, vastberaden blik; bovenmatig stevige leger-schoeisel. Twee personen zijn voorzien van moderne communicatieapparatuur in de vorm van 'oortje'. Daarmee staan ze in verbinding met de verkeersleiding, de machinist en natuurlijk elkaar.

Een deur wordt van binnenuit ontgrendeld. De conducteurs vormen een dichte haag in de deuropening. Ingangscontrole in zijn zuiverste vorm. Diverse mensen worden daadwerkelijk tegengehouden of moeten bijstempelen met hun strippenkaart. Het is dringen voor die ene deur, en de smalle doorgang die het personeel openhoudt helpt niet echt voor de doorstroming.
Eenmaal binnen zoekt iedereen zijn plekje. Ik schat het aantal reizigers op zo’n twintig. Het luidruchtige deel gaat in een andere coupé zitten, en bedaart enigszins.

We vertrekken op tijd. Dit is hem dus: de beruchte Nachtsprinter. Buiten is het donker. Binnen is het vrolijk ingericht als altijd. De vloer en de banken zijn redelijk schoon.

De Nachtsprinter rijdt tot Voorweg als sneltrein. Blijkbaar heeft uitgaanspubliek in Voorburg niks te zoeken, of wil HTM geen concurrentie voor de nachtbus. Ook wil men station Laan van NOI niet de hele nacht openhouden voor die ene trein, met alle gevolgen van dien. "Dat is niet te beheersen" zou de ambtelijke term zijn.

Het is leuk om met zestig kilometer per uur de stations voorbij te rijden. Ook al is het donker en zie ik niet zoveel. Voor wie dat gewoon eens bij daglicht wil meemaken: de spitstreinen op de Hofpleinlijn stoppen onderweg alleen in Pijnacker en Berkel&Rodenrijs.

Het personeel is momenteel in de andere bak, dus ik en mijn bezittingen zijn momenteel onbewaakt. Als je de zeven camera’s per rijtuig niet meetelt tenminste. Halverwege het snelle stuk verschijnen ze dan toch. Twee mannelijke conducteurs nemen staand plaats bij de deurpartij aan de 'harmonica'-zijde. De machinist roept om: "Dames en heren: het volgende station is Zoetermeer Voorweg. Opgelet. Alleen de deuren in het midden van de trein zullen geopend worden. Dus als u wilt uitstappen, begeeft u zich dan naar de middelste deuren."
Zo, dat is gezegd. We naderen Voorweg. Is het verbeelding, of wordt het personeel nerveuzer? Voorweg is zegmaar een berucht station, met diverse uitgaansgelegenheden in de buurt, een flattenwijk, en een softdrugs-verstrekkingspunt de ideale plek om een blauw oog te scoren. Er heerst in de trein een soort stilte voor de storm.

Het is druk op het station. Er staan ook al veel mensen klaar voor de rit straks naar Den Haag. De trein komt tot stilstand. De deuren worden niet centraal door de machinist geopend, maar de deurwachters sleutelen de deur open. Ze zorgen ervoor dat er maar een iemand tegelijk kan uit- en ook instappen. Twee jongens wordt de toegang tot de trein botweg geweigerd. Blijkbaar eerder voor problemen gezorgd. De Stadslijn was een van de lijnen waar het treinverbod een paar jaar geleden als eerste werd toegepast. Blijkbaar is zo’n simpele (maat)regel moeilijk officieel te realiseren.

Er stapt wat volk uit, maar er stapt meer in. Bij Centrum West herhaalt dit zich. De stop op Stadhuis blijkt achterafgezien nutteloos, geen reizigersaantal-mutaties. Vervolgens wordt er hoofdzakelijk uitgestapt. Vooral de noordelijke wijken doen het goed.

Het groepje luidruchtigen gaat er ook uit. Een groepslid van hen gelooft de rest van de groep niet, en wil toch bij een gesloten deur uitstappen. "Ik begrijp hem niet hoor. Slaat toch nergens op? Ik schaam me voor hem, echt waar!" roepen ze tegen de conducteurs. Deze grappen mee, maar eentje gaat de eigenwijs toch maar even halen. Deze komt (quasi-?)verontwaardigd mee naar de open deur. Vlak bij de deur ontmoet hij andere vrienden die in de trein blijven zitten. "Wat een debiele actie! Je weet toch dat die deur niet opengaat. Tss!" roepen die hem toe, "Je bent een lul". Maar de jongen is al buiten. Maar een conducteur is zo aardig het bericht nog even na te roepen. "Je bent een lul, hoor ik!". Gelach. Toch een gewaagde uitspraak/dolletje.

We rijden verder, en het wordt langzaam aan stil. Bij Driemanspolder stapt de laatste uit. De andere bak is dan al enige tijd leeg, zodat deze verlaten wordt door het personeel.

Ze praten en dollen wat, tot hun aandacht zich op mijn vestigt. "Waar moet jij uit?", wordt er gevraagd. Ik antwoord naar waarheid dat ik de hele ronde meega om te zien hoe dat ’s nachts nou gaat. Het wordt gemakkelijk aangenomen, er wordt geeneens gevraagd naar mijn kaartje terug. Zo'n iemand, dat moet wel een hobbyist of journalist zijn.

Bij de passage van station Voorweg bovenlangs, vroeg een van de conducteurs via zijn communicatie-oortje, gewoon een handsfree-set voor zijn mobiel overigens, versterking bij Voorweg. Er wordt gemeld dat we iets voor schema rijden.
Op Deltfsewallen en Dorp wordt niet gestopt, met een vaartje van vijftig sjezen we door. Dat is redelijk spectaculair in de boog voorbij Dorp.

Voorweg 04:06 23 mei 2004

We rijden Voorweg binnen. Het station is druk. Maar bovenal donker. Stikdonker. De stationsverlichting is uit. Vreemde actie.

Jongeren verdringen zich bij de deur. Wederom een aantal dat er achter komt dat je een kaartje nodig hebt. Snel nog even halen. De trein stroomt langzaan weer vol met zo’n 15 à 20 personen. Velen gaan in mijn coupé zitten. Blijkbaar gaat er eentje met zijn voeten op de stalen heupleuning zitten, want vanaf het perron komen twee zwaargebouwde gasten de trein in, lopen naar de jongen, en verordenen hem zonder pardon even mee te komen. Sleuren-zonder-fysieke-aanraking is misschien een betere term. Een bliksem-actie van ‘under cover’-politie. Nu zie ik pas, dat op het perron ook uniform-agenten staan, de boel een beetje in de gaten houdend.
Later lees in in de krant (Streekblad en Haagsche Courant):

Controle op Sprinter: 39 overtreders
Bij een controle op de Sprinter zijn in de nacht van zaterdag op zondag 24 zwartrijders betrapt. Op het station Voorweg werden vijftien bekeuringen uitgedeeld voor onder meer lopen over het spoor, roken op het perron en zitten op de rugleuning van een bank.

Na enkele minuten stilstand rijden we verder. Het is onrustig in de coupé. De resterende jongeren maken ophef over het oppakken van hun vriend. De conducteurs gaan slechts gedeeltelijk in op de argumenten. De discussie aangaan kan natuurlijk de boei alleen maar ontsteken.

Ik krijg de indruk dat het andere rijtuig leeg is, want op een gegeven moment zijn alle conducteurs op dit balkon. Men maakt een overzicht van alle boetes en processen-verbaal die zojuist vergeven zijn. De lauweren zijn intussen al gezakt. Het gesprek is nu afgedaald tot een oeverlosse discussie over kauwgom ofzo.
Tijdens het gesprek -we zijn nu bij Leidschendam-Voorburg- komt naar voren dat de groep jongeren naar een plaats bij Leiden moeten. Een van de conducteurs-met-oortje neemt contact op met de treindienstleiding, of het nachtnet even kan wachten. Normaal gesproken een mooie overstap, maar we zijn vijf minuten te laat. Een mooie actie (al wil NS natuurlijk ook niet dat die jongeren een uur lang gaan hangen en rotzooien op het station). Maar het nachtnet hoeft niet te wachten, want het nachtnet is 25 minuten vertraagd. Het nieuws wordt met gemor ontvangen.

Den Haag Centraal 04:24 23 mei 2004

Als we aankomen op Centraal besef ik dat ik door de vertraging juist maar weinig tijd heb om de nachtbus terug te halen. Nog maar zeven minuten, namelijk. Rennen dus, al voel ik in de stationshal alle aandacht van de conducteurs en spaarzame reizigers op mij gericht. Via de lage tramperrons en de Turfmarkt-wandelroute ren ik naar het Spuiplein. Daar ben ik ruim op tijd, blijkt. Nog drie minuten.

Midden op het plein zit een dronken stelletje. Ze droog-vrijen. Diverse standjes komen voorbij. Ik doe desondanks mijn best om af-en-toe ook even naar links te kijken of de bus er al aan komt.
En helaas zeg! Hij is precies op tijd. Het is dezelfde chauffeur als op de heenweg, blijkbaar vaste diensten. Hij wimpelt mijn 2,60 weg, ik mag zo gaan zitten. Vriendelijk, en dat laat ik hem weten.

Wederom rijden we vlot over de anders zo drukke wegen. Van de twee andere reizigers stapt een uit op de Rijswijkseweg. Op de weg zijn veel taxi's onderweg, vaak op even bescheiden snelheden als onze bus.

Bij Nootdorp wordt gewerkt aan een tunnel onder het spoor en de A12, vraag maar aan een willekeurige automobilist. Kranen priemen vanuit de felverlichte bouwplaats in de donkere lucht. Veel is er echter niet te zien. Ook vanaf de andere kant (Donau in het Forepark) niet.

Ik ben nog nooit zo snel op een rotonde afgereden. Rappie-rappie.

De route vanaf Ypenburg is hetzelfde als lijn 33, die Leidschenveen met Rijswijk verbindt op een veel gezonder tijdstip. In Leidschenveen stapt mijn laatste mede-reiziger uit. Ik zelf zie door de beregende ruiten- hoe lang is dat al aan de gang?- pas redelijk laat wanneer ik op het knopje moet drukken.
Nadat ik ben uitgestapt controleert de chauffeur nogmaals de bus op rotzooi of vandalisme. Het is weer tien voor heel (vijf), tien minuten te vroeg.

Was het zojuist nog echt donker, nu begint het te schemeren aan de horizon. Met de lichte regenval maakt dat een prettig gevoel. Een nieuwe dag die begint. Alle 'spanning' die bij het nachtleven hoort, is nu voorbij. De nieuwe dag zal langzaam opkomen en groeien, maar de drukte van mensen laat nog even op zich wachten.

Het licht op mijn fiets begeeft het. Zo’n hekel aan! Gelukkig is het ondertussen al zo licht dat ik verantwoord zonder kunstlicht kan.
Via het Westerpark fiets ik verder. Nog helemaal verlaten. Ik rijd naar het noorden, om via Locomotion en de Boerderij naar het Stadshart te rijden. Bij de uitgaansgelegenheden heerst nog drukte. Veel fietsers slingeren chliché(dwang)matig over de paden.
Om kwart voor zes ben ik thuis. Met het raam open en een glas melk geniet ik van de opkomende zon die voor mooie zonnestralen in de zware licht zorgt. Een nieuwe dag. En ik ga slapen!

Maarten Batenburg
gereisd op 23 mei 2004
schrift afgesloten op 21 juni 2004; meer foto's volgen nog