| Maarten.OVcentraal » Reisverslag Nederland | door Maarten Batenburg | ||
| Locatie: | Amsterdam, Hoorn | Datum: | 14-12-2003 |
| Vervoersmiddelen: | trein,bus,metro,fiets | Foto's: | ja |
De eerste op de Hemboog Zaandam - LelylaanDe 1e op de 3333, 1e op de 164
Voorwoord
Op 14 december 2003 ging in heel Europa de nieuwe dienstregeling voor het openbaar vervoer in.
In Nederland betekende dat tevens de indienststelling van de Hemboog en de Gooiboog. Een 'boog'
is spoorse taal voor bocht. De Hemboog is de verbinding tussen Zaandam en Amsterdam Lelylaan, en bestaat voornamelijk uit viaduct. Dat viaduct staat pontificaal voor de deur van station Amsterdam Sloterdijk, het station waar nu nog overgestapt dient te worden als men van Noord-Holland naar de nationale luchthaven gaat. De omgeving bestaat uit het intensieve bebouwing voor de dienstverlenende sector, oftewel kantoren.
Beide bogen kenden een strakke planning voor de afbouw. De Gooiboog is slechts enkele dagen voor
de ingebruik name voltooid, en dat geldt in iets mindere mate ook voor de Hemboog. Geen tijd om
dingen te testen, geen tijd om de machinisten te wegleren.
Maar ik ben niet uitgenodigd voor deze genodigden-rit, en heb er van afgezien mijzelf uit te nodigen. Dus ik nam op zondag 14 december, de eerste normale trein. Waarvan een verslag.
De fietstocht
Het is zondagochtend 14 december 2003 04:35 als in Zoetermeer de wekker gaat. Vroeg dus. Na
een ontbijt dat uitloopt vertrek ik om 05:45. Dat betekent dat ik nog een uur heb om op de
fiets naar Den Haag Mariahoeve te komen. Dat is het dichtstbijzijnde station waar een zo vroeg
mogelijke trein vertrekt. Een uur, maar wat voor een uur! Het stormt heel erg, en die wind staat
natuurlijk recht van voren. Stampend op mijn trappers en met een zware rugtas met fototoestel
trotseer ik de storm. Maar ik ben al bek-af als ik nog geeneens de bebouwde kom van de stad
uit ben. Min-of-meer levend met mijn tong ergens bij mijn koplamp hangend, bereik ik de Leidschendamse sluis waarna ik nog een laatste sprint trek naar het station. De splinternieuwe Sijtwende-tunnel in de Noordelijk Randweg passeer ik via een fietstunneltje met donkerblauwe wanden met lichtjes erin.
De treinreis
Den Haag - Schiphol De eerste trein is al redelijk bezet. De reizigers zien er uit alsof het voor hun meer een heel late trein is; uitgeblust. Dat het buiten nog pikdonker is, helpt aan dit idee zeker. Onderweg wordt toch nog redelijk ingestapt. Iedereen gaat er in Leiden uit, aangezien deze trein om deze tijd nog niet door rijdt als stoptrein naar Haarlem en Zandvoort aan Zee. Aan de overkant van het perron staat de Intercity naar Amsterdam van 07:01 al klaar, welke ons bij Voorschoten al passeerde. In deze trein is het aanzienlijk drukker. Veel mensen met veel bagage; duidelijk Schiphol-reizigers. De reis verloopt zonder bijzonderheden, en ik stap in deze bijzin dan ook direct uit in Schiphol.
Schiphol De bus rijdt rustig over de vrije busbaan langs en door Schiphol. Het is nog steeds donker en de duizenden lampjes op de parkeerterreinen geven een sprookjesachtig beeld. Het is ook al bijna kerst! Op de busbaan mogen ook de busjes van de hotelservices. En dat zijn er nogal wat. Sommigen beginnen al om 04:30 of rijden zelfs 24-uur per dag van en naar de luchthaven. Een vliegtuig landt, een gaaf gezicht in het donker. Felle lampen ergens in de lucht, die dichter bijkomen, en dan voorbij scheren; het gebulder in de bus is onhoorbaar.
Na de halte van de Zuid-Tangent waar die luxe snelbus de snelweg oprijdt, rijden wij over een nog nieuwer stuk busbaan naar
Sloten. De busbaan 'Oude Haagweg' ziet er goed uit. De snelheid ligt laag, maar dat ligt aan de zeer ruime rijtijden van
deze lijn op dit vroege tijdstip. De bus remt plots en rijdt achteruit. We zijn een verkeerde afslag in gereden en dat
wordt op deze wijze hersteld.
De metro Voor wie zich verwondert dat ik van Schiphol tot aan Amsterdam Sloterdijk niet van de trein gebruik maak, maar wel een retourtje Mariahoeve - Kersenboogaard heb gekocht: dit was goedkoper, ondanks dat ik een deel van het kaartje niet gebruik. Ik heb alle mogelijk combinatie's geprobeerd, van enkeltjes met drie via's tot aan de onbekende maar toch echt bestaande rondreiskaarten. Op Sloterdijk kijk ik een beetje rond want pas om 08:11 komt de trein naar Hoorn Kersenboogaard. Het is goed koud, en loop dan ook diverse ijsberen-maratons. Het wordt langzaam licht. Maar het is nog donker genoeg om de van binnenuit verlichte kantorencirkel ten noordoosten van Sloterdijk mooi te vinden. Het heeft iets weg van een vulkaan met een gloed van binnenuit.
Sloterdijk - Kersenboogaard
De rit door Noord-Holland is mooi. Ik kom niet zo vaak in dit deel van Nederland. Een onbekend maakt een beetje onbemind.
Maar wat niet is kan nog komen. Tussen Zaandam en Zaandam Kogerveld passeer je in een scherpe boog een spoorwegovergang.
De andere kant op ga je daar met een viaduct overheen. Enerzijds omdat dit viaduct meteen ook de spoorlijn Zaandam -
Alkmaar overbrugt, maar anderzijds wegens de verkeersveiligheid. De overweg is door de boog namelijk zeer onoverzichtelijk.
Maar ook deze situatie is niet veilig, bleek begin jaren ´90. Een geduwde dubbeldekker onderlangs ontspoorde door een auto
op het spoor, en knalde tegen een kolom van het viaduct. Ik meen dat er doden vielen. Het ongeval deed de discussie
oplaaien of het wel verstandig is om zware locomotieven een lichte trein te laten duwen. Zo duwt de loc immers nog door
terwijl de lichtere rijtuigen al stilstaan. Het verweer van NS en anderen was dat ook normale treinstellen vaak aangedreven
zijn door één zwaarder rijtuig, en waarvan de kans dat die achterop loopt net zo groot is. Dit is bijvoorbeeld het geval
bij de Koplopers (ICM) en de Regiorunners (IRM). Voor Purmerend ligt alweer een nieuwe woonwijk. Hier is op de veel te lange termijn een station gepland, zo te zien heeft iedereen al een auto. Bovendien heeft de trein in Purmerend sterke concurrentie van de bus. Via vrije bustroken en -banen rijden in de spits talloze bussen per uur naar Amsterdam Noord en het Centraal. Ik zie zo'n gelede gele Connexxion-bus zoals ze alleen in Noord-Holland rijden, ergens verdwaald in de polder bij een keerlus. Van een spoordijk is in dit lage land geen sprake. Nagenoeg op grasspriet-hoogte liggen de spoorstaven tussen het gras en -vooral- het water. Dit gebied toont als een zompige groene spons. De uitgestrektheid is indrukwekkend, al is het geen Noord-Oostpolder. De conducteur komt langs; hij hoeft alleen mijn kortingskaart te zien, de rest gelooft hij wel. Ik vergeet hem te wijzen op het smerige toilet.
In Hoorn is de bloemenwinkel bezig met het uitzetten van de waar. Ook hier veel mensen naar
Amsterdam, in Hoorn of Enkhuizen zal om deze tijd niet zoveel te doen zijn. Tussen Hoorn en Hoorn Kersenboogaard ligt het spoortje van de stoomtram Hoorn - Medemblik. De maximum snelheid daar ligt heel laag, ik meen dertig kilometer per uur. Mijn dubbeldekker doet een vlot sprintje tot we in de buitenwijken zijn aanbeland. Hoorn Kersenboogaard. De conducteur mompelt tijdens het buitenom-naar-voor-voren-lopen iets onverstaanbaars over iemand die had moeten uitstappen maar die hij nog niet op het perron ziet. De trein vertrekt desondanks zonder vertraging.
Hoorn Kersenboogaard Om de tijd te doden -het is best koud en de miezer zet door als regen- loop ik door een paar naastgelegen straten. Het is allemaal niet erg opbeurend. Niet alleen de spoorlijn staat bekend als een probleemlijn met vaak gedonder, ook de jaren '80-wijk Kersenboogaard staat genoteerd als probleemwijk. De gemeente is recent overgegaan tot preventief fouilleren in de omgeving van het station en het winkelcentrum. Momenteel is er echter niks te merken van dat alles. Er is niemand op straat, behalve dan een auto die behoorlijk hard door de smalle straten rijdt. En die groezelige gordijntjes en de hondenpoep, daar zou een treinhobbyist zich nog aan kunnen ergeren. En de motregen, daar zouden ze ook wat aan moeten doen!
De 3333Achter me hoor ik een zwaar maar bedaard gebulder, gevolgd door het onmiskenbare gekrijs van plan V; de trein naar Hoofddorp is binnen gekomen. Als ik dichterbij kom, zie ik maar liefst drie stellen van het oudste materieel van de NS, mat 64 / plan V. Eerder was geprofeet dat deze treindienst zeer minimaal in het materieel zou zitten. Heel de kop van Noord-Holland wordt gereden met dubbeldeks-materieel, alleen de treinen op de dienst Kersenboogaard - Hoofddorp zouden met één stelletje enkeldeksmaterieel gereden worden.
Voor de materieel-spotters vermeld ik dat voorste stel de 953 was. De andere reizigers op het
perron kijken vertwijfeld naar de trein. Waarom komt de trein nauw van de verkeerde kant
aanrijden? Is dit nou al de trein naar Amsterdam? Of zijn de deuren nog dicht? Nee, ik krijg ze
gewoon open. Ik stap in, en neem plaats op een van de allervoorste klapzitjes tegen de wand van
de cabine. Zó, deze plek neemt niemand me meer af!
Na vertrek lees ik rustig verder over zuivel en kaas. Wisten we bijvoorbeeld dat Nederland het
overgrote deel van de kaasproductie exporteert? Tussen Hoorn en Purmerend breekt plotseling de zon door de tot dan dikke bewolking. Een hel licht schijnt de trein binnen. Het is als een glimlach na een huilbui, de regendruppels op de ruit getuigend. Iemand zet de natte trein in een reusachtig spotlicht, de heel vroege ochtend is nu definitief voorbij.
De HemboogStation Zaandam nadert. De omroep kraakt. Een ferme mededeling dat deze trein niet naar Amsterdam Centraal rijdt, maar naar Lelylaan, Schiphol en Hoofddorp. Ook vertelt de stem dat we als eerste reizigerstrein over de Hemboog zullen rijden. Leuk, dat men er aan refereert. Sympatiek toch? De spaarzame reizigers die onderweg zijn ingestapt, verroeren geen krimp. Zo te zien is iedereen goed voorbereid op de nieuwe lijn, of doof. Ik hang al uit het raampje als we Zaandam nog niet eens binnengerold zijn. De conducteur lacht, en schampert: "Het duurt nog effe hoor", met onvervalste Amsterdamse ondertoon. Maar dan, dan gaan we rijden! Ik sjees voor de tweede keer vandaag door de drie-sporige Hemtunnel. Eenmaal aan de overkant maken we de ruime boog richting het stadscentrum. Rondom havens, industrie en verlaten brede wegen die bij voorgenoemde voorzieningen horen. Het westelijk havengebied. Een machinist van een tegentrein groet de ploeg van mijn trein. Een groet aan De Eersten over de Hemboog? Hoor ik niet ook radioverkeer op de telerail uit de cabine schallen?
Het naderende sein dat de splitsing afdekt staat op knippergroen met een oplichtende '8': Het
is groen, we mogen door, maar we zullen een afbuigende wissel berijden met een maximum
toegestane snelheid van 80 kilometer per uur. Zo, ook weer gebeurd. Dat was hem dus, de Hemboog. Maar er zijn twee bogen, elk spoor heeft zijn eigen viaduct. Dus, nog een keertje terug.
Hemboog revisitedWe komen aan op Schiphol, de trein zal nog verder rijden naar Hoofddorp. Veel treinen doen dat, het keren daar kost minder kostbare spoor- en perronruimte dan op Schiphol. Later krijg ik te horen, dat ik beter op Lelylaan had kunnen uitstappen. Dan had ik een Plan U kunnen zien, de laatste trein van zijn soort: stokoude dieselstellen uit het oosten en noorden van het land. Ze zijn nu definitief weg, maar eentje maakte nog een soort afscheidstournee door het land. Op Lelylaan maakte de trein kop, om vervolgens terug te keren naar Zaandam over de Hemboog. Hoe dan ook, ik koop een retourje Schiphol - Zaandam, en zoek naar het perron waar de stoptrein terug vertrekt. Dat is niet te vinden. Blijkbaar wordt de trein niet aangekondigd. Ook op de vertrekstaten en de speciale elektronische Schiphol-borden is niks te vinden. Later lees ik diverse verslagen waaruit blijkt dat ik niet de enige ben die te vergeefs zoekt naar een aankondiging van de stopper naar Hoorn. Ach, ik vind het wel. Het is spoor 3, vroeger gebruikt voor alle treinen naar Amsterdam Centraal, nu het spoortje met de vreemde eenden in de bijt. Ditmaal is de Hemboger een enkel V'tje. Er stappen best wat mensen in, maar geen ziet er uit als een treinhobbyist. Ik blijk dit later verkeerd te hebben; op nl.reizen.ov is een verslag te lezen van iemand die hetzelfde stukje rijdt met dezelfde trein.
Voorin de trein zit de eerste klas, daar ga ik maar niet zitten. de voorste banken van de tweede
klas deel ik in vanaf Lelylaan met een ouder echt paar. Ze zijn duidelijk verrast door de nieuwe
trein, maar vinden het reuze praktisch. Ze bellen direct naar de familie, dat ze opgehaald
kunnen worden op het station. Ze beseffen niet dat ze in de eerste trein noordwaarts over de
Hemboog zitten. Strikt genomen zit de man van het echtpaar het meest voorin in de trein, want
hij rijdt achteruit op de voorste tweede klasse bank. Nuja, jammer dan.
Hemboog retroEenmaal in Zaandam stap ik uit. Aangezien ik behoorlijk onbekend ben hier, verlaat ik het station aan beide zijden, bekijk de zuid-westelijke bushalte, en grits een foldertje weg van het loket. Het dak van Zaandam bestaat uit een rood-metalen vakwerk. Het steunt alleen in het midden van het perron en kraagt helemaal over het treinspoor uit. Van de Centrale Trein Aanwijzer (CTA) die boven het perron hangt, is een flapje kapot, waardoor diverse routemogelijkheden door elkaar lopen. De trein rijdt nu naar Schiphol via Amsterdam Sloterdijk, -Centraal en -Lelylaan. Verwarring alom onder de wachtenden. Het flapje aan de andere zijde van de CTA doet het wel goed, maar dat zien maar weinigen.
De trein terug naar Schiphol bestaat maar liefst uit een DDAR. Zo'n dubbeldekker is ruimschoots
voldoende voor het volk dat op het perron staat. Later lees ik op internet dat voorin de trein een aantal instappers direct weer uitstappen, maar in mijn coupé is geen beweging. En dat is opmerkelijk aangezien er toch zeker zeven mensen in mijn coupé zitten. Goed bezet voor de eerste dag van een treindienst, een zondag om 10:40. Zou deze verbinding een mooie toekomst hebben? Ook tijdens de oversteek van de ene naar de andere spoorlijn -de derde keer Hemboog alweer vandaag- verroert mijn coupé geen vin. Wat zijn dit voor mensen? Hallloooho, kijk eens naar buiten, jôh! Het heen en weer pendelen heb ik nu wel weer gehad, ik ga de boel hier verlaten. De stoptrein uit Hoorn geeft goede aansluiting op/van de sneltrein naar Den Haag Centraal. Die neem ik dan ook naar Leiden.
Terugreis
Op Leiden moet ik wachten op de stoptrein naar Den Haag Centraal. Om de tijd door te komen loop
ik het perron af in de Haagse richting. Als ik ook de andere kant op zou willen lopen, ben ik
wel even zoet. De langste Leidse perrons hebben een nuttige lengte van 680 meter, wat met een
loopsnelheid van 5 km/h zo'n acht minuten duurt. En dan nog terug. Er wordt opgeroepen dat de trein naar Haarlem vertraging heeft. Een vrouwtje op het perron naar Den Haag zegt tegen een andere vrouw dat dit natuurlijk niet waar kan zijn. De trein uit Haarlem staat immers gewoon aangekondigd! Een niet geheel logische gevolgtrekking. De trein -die dus gewoon rijdt- bestaat wederom uit plan V. Ik neem plaats in de voormalige bagageruimte, en sukkel wat in. Gaap. Dat moet ik niet te vaak doen, om 04:35 opstaan. Bij Mariahoeve stap ik ondanks uit. De fietstocht terug naar Zoetermeer valt me een stuk lichter dan de heenreis. De wind heb ik mee, al zijn de windvlagen soms hinderlijk. Later op de dag moet ik voor verplichtingen nogmaals naar Amsterdam. Hierbij laat ik de Hemboog letterlijk en figuurlijk links liggen. De conducteur roept bij Schiphol de overstap naar Hoorn om. Kijk, zo verkoop je je diensten. Goed zo! Eenmaal in Amsterdam, krijg ik een zware aanval van verkoudheid of griep, die precies alleen die middag, avond en nacht duurt. Oververmoeidheid? Na een beroerde slaaparme nacht ben ik om 05:29 wakker, precies één minuut voor de wekker. Fijn, een nieuwe dag! Maarten Batenburg, december & januari 2003 | |||||||||||||||||